मानवी वस्तीत वाघाची चाहूल: वाढता संघर्ष आणि वन व्यवस्थापनाची कसोटी मुक्ताईनगर,
स्टार भारत लाईव्ह एक्सप्रेस
प्रतिनिधी
(जळगाव): जळगाव जिल्ह्यातील मुक्ताईनगर तालुक्यात, मानेगाव कोथळी शिवारात वाघाचे संशयित पायाचे ठसे आढळल्याच्या बातमीने केवळ परिसरातच नाही, तर संपूर्ण वनक्षेत्राच्या व्यवस्थापनावर एक गंभीर प्रश्नचिन्ह उभे केले आहे. प्राथमिक तपासणीनंतर हे ठसे वाघाचेच असल्याचे निष्पन्न झाले, ही बाब वन्यजीवप्रेमींसाठी अभिमानास्पद असली तरी, स्थानिक शेतकरी आणि गुराख्यांसाठी ही धोक्याची घंटा आहे.नैसर्गिक अधिवासावर मानवाचे अतिक्रमण वाढत असताना, वन्यप्राण्यांनी मानवी वस्तीकडे येणे ही आता अपवादात्मक घटना राहिलेली नाही. अन्न आणि पाण्याचा शोध, तसेच सुरक्षित मार्गांचा अभाव यामुळे वन्यजीव शिवारात प्रवेश करतात. मुक्ताईनगर परिसरातील हरताळा, कोथळी, सालबर्डी येथील शेतकऱ्यांमध्ये भीतीचे वातावरण पसरणे स्वाभाविक आहे. शेतीत राबणाऱ्या कष्टकऱ्यांच्या जीवावर उठलेल्या या संकटाकडे वन विभागाने केवळ गस्त वाढवून दुर्लक्ष करणे परवडणारे नाही.
तत्परता विरुद्ध निष्क्रियताया घटनेत कोथळीचे पोलीस पाटील संजय चौधरी यांनी दाखवलेली तत्परता आणि जिल्हा वन अधिकारी (DFO) राम धोत्रे यांनी तातडीने दखल घेऊन ठसे तपासणीसाठी जळगावला पाठवण्याची कृती कौतुकास्पद आहे. मात्र, याच वेळी, स्थानिक वनपरिक्षेत्र अधिकारी (RFO) फोन उचलत नसल्याच्या तक्रारींवरून DFO यांना त्यांना समज द्यावी लागली, ही बाब गंभीर आहे. वन्यजीव आणि मानवी संघर्ष अशा संवेदनशील परिस्थितीत, स्थानिक वन अधिकारी ‘ॲक्शन मोड’मध्ये नसणे हे प्रशासनाच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह उभे करते. वन विभागातील हा निष्क्रियपणा शेतकऱ्यांच्या जिवावर बेतू शकतो.व्यवस्थापनाची दिशाया समस्येवर तात्पुरते उपाय पुरेसे नाहीत. वन विभागाने तातडीने पुढील पाऊले उचलणे आवश्यक आहे.
शास्त्रीय तपासणी: वाघाचे नेमके वास्तव्य कोणत्या भागात आहे, तो कोणत्या कॉरिडॉरचा वापर करत आहे, याचा अभ्यास करण्यासाठी तातडीने कॅमेरा ट्रॅप्स (Camera Traps) लावले पाहिजेत.
जनजागृती आणि प्रशिक्षण: भयभीत झालेल्या शेतकऱ्यांसाठी आणि गुराख्यांसाठी तातडीने जनजागृती मोहीम राबवावी. वाघ किंवा बिबट्या दिसल्यास काय करावे आणि काय करू नये, याचे प्रशिक्षण देणे महत्त्वाचे आहे.
जबाबदारी निश्चिती: DFO यांनी RFO यांना समज दिली असली तरी, ही घटना प्रशासकीय ढिलाई दर्शवते. अशा महत्त्वाच्या पदावर काम करणाऱ्या अधिकाऱ्यांची जबाबदारी निश्चित करून, कामात तत्परता आणणे आवश्यक आहे.वाघाचे अस्तित्व हे आपल्या वनसंपदेचे द्योतक असले तरी, मानवी सुरक्षा सर्वोच्च आहे. वन व्यवस्थापन आणि स्थानिक नागरिकांच्या सहभागातूनच या वाढत्या संघर्षावर नियंत्रण मिळवता येईल. सरकारने वन्यजीव संरक्षण आणि मानवी वस्तीचे हित साधणारी दीर्घकालीन धोरणे त्वरित अंमलात आणावीत, हीच मुक्ताईनगरमधील भयभीत शेतकऱ्यांची आणि सजग नागरिकांची अपेक्षा आहे.
