प्रगतिशील शेतीचा नवा आदर्श : 19 प्रकारच्या बांबू लागवडीतून एकरी साडेतीन लाखांचे उत्पन्न
स्टार भारत लाईव्ह एक्सप्रेस प्रतिनिधी
धुळे
आज शेती तोट्याचा व्यवसाय असल्याची सार्वत्रिक धारणा असताना, धुळे जिल्ह्यातील भोरखेडा येथील एका प्रगतिशील शेतकऱ्याने ती धारणा पूर्णपणे खोटी ठरवली आहे. पारंपरिक पिकांपलीकडे जाऊन नव्या संधी शोधण्याचा धाडसी प्रयोग करत, या शेतकऱ्याने तब्बल 19 प्रकारच्या बांबूंची लागवड करून एकरी सुमारे साडेतीन लाख रुपयांचे वार्षिक उत्पन्न मिळवले आहे. हा प्रयोग केवळ आर्थिक यश देणारा नाही, तर परिसरातील शेतकऱ्यांसाठी दिशादर्शक ठरणारा आहे.
भोरखेडा परिसरातील हवामान, मातीचा पोत आणि पाण्याची उपलब्धता यांचा शास्त्रीय अभ्यास करून या शेतकऱ्याने बांबू लागवडीचा निर्णय घेतला. सामान्यतः बांबू ही वनउत्पादनाशी निगडित संकल्पना मानली जाते, मात्र योग्य नियोजन, जातींची निवड आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने बांबू शेतीतून भरघोस नफा मिळू शकतो, हे त्यांनी प्रत्यक्ष कृतीतून सिद्ध केले आहे.
या शेतकऱ्याने बांबूच्या व्यावसायिकदृष्ट्या उपयुक्त 19 जाती निवडल्या असून, त्यांचा वापर बांधकाम, फर्निचर, कागद उद्योग, हस्तकला, शेती अवजारे तसेच पर्यावरणपूरक उत्पादनांसाठी केला जातो. कमी पाण्यात येणारे पीक, कमी खर्चात देखभाल आणि दीर्घकालीन उत्पन्नाचे साधन म्हणून बांबू शेती शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरत आहे.
महत्त्वाचे म्हणजे, या प्रयोगामुळे स्थानिक पातळीवर रोजगारनिर्मितीलाही चालना मिळाली आहे. रोप लागवड, देखभाल, कापणी आणि विक्री प्रक्रियेत अनेकांना काम मिळत आहे. त्यामुळे शेतीसोबतच ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही बळकटी मिळत आहे.
आज हवामान बदल, वाढता उत्पादन खर्च आणि बाजारातील अनिश्चितता यामुळे शेतकरी अडचणीत सापडले आहेत. अशा परिस्थितीत भोरखेडा येथील हा बांबू शेतीचा प्रयोग पर्यायी शेतीचा यशस्वी नमुना ठरत आहे. शासनानेही अशा प्रयोगशील शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन देत प्रशिक्षण, आर्थिक मदत आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून दिल्यास अनेक शेतकरी पारंपरिक शेतीतून बाहेर पडून आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होऊ शकतात.
भोरखेडा येथील या प्रगतिशील शेतकऱ्याचा प्रयोग सांगून जातो की, शेतीत टिकून राहायचे असेल तर नवीन विचार, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि धाडस आवश्यक आहे. योग्य नियोजन केल्यास शेती ही केवळ उपजीविकेचे साधन न राहता, समृद्धीचा मार्ग ठरू शकते.
