महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम १९५८ च्या कलम ७ नुसार ग्रामसभा , घेणे बंधनकारक

0 60 1 minute read

जी.डी.रोकडे

कायदेशीर रित्या अस्तित्वात येते. ग्रामसभा ही गावातील स्थानिक स्वराज्य संस्थेचा मुख्य पाया असून ती थेट लोकशाहीचे प्रतीक आहे.या अधिनियमातील तरतुदींनुसार ग्रामसभेचे मुख्य नियम आणि रचना खालीलप्रमाणे आहे:मुख्य कायदेशीर तरतुदी आणि रचनासदस्यत्व: संबंधित ग्रामपंचायतीच्या मतदार यादीत नाव असलेले गावातील सर्व प्रौढ नागरिक (पुरुष व महिला) हे ग्रामसभेचे थेट सदस्य असतात.बैठकांचे बंधन: एका आर्थिक वर्षात किमान ४ ग्रामसभा घेणे कायदेशीररित्या बंधनकारक आहे.मुख्य तारखा: सर्वसाधारणपणे या सभा प्रजासत्ताक दिन (२६ जानेवारी), महाराष्ट्र दिन (१ मे) आणि स्वातंत्र्य दिन (१५ ऑगस्ट) या राष्ट्रीय व राज्य स्तरावरील महत्त्वाच्या दिवशी किंवा आर्थिक वर्ष सुरू होण्यापूर्वी आयोजित केल्या जातात.अध्यक्षपद: ग्रामसभेचे अध्यक्षपद गावाचे सरपंच भूषवतात. त्यांच्या अनुपस्थितीत उपसरपंच सभा चालवतात.कोरम (गणसंख्या): ग्रामसभा वैध ठरण्यासाठी गावातील एकूण मतदारांपैकी किमान १०% किंवा १०० सदस्यांची (जे कमी असेल ते) उपस्थिती आवश्यक असते.ग्रामसभेचे मुख्य अधिकार आणि कार्येविकास आराखडा: गावाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाच्या योजनांना मंजुरी देणे.लाभार्थी निवड: शासकीय योजनांचा (उदा. घरकुल, पेन्शन) लाभ मिळण्यासाठी गावातील गरजू लाभार्थ्यांची पारदर्शक निवड करणे.अंदाजपत्रक: ग्रामपंचायतीचे वार्षिक बजेट, उत्पन्न आणि खर्चाच्या हिशोबाची पडताळणी करून त्याला मंजुरी देणे.कर निर्धारण: गावात लावल्या जाणाऱ्या स्थानिक करांना मंजुरी देणे.सामाजिक अंमलबजावणी व देखरेख: ग्रामपंचायतीच्या कामांचे सोशल ऑडिट (सामाजिक लेखापरीक्षण) करणे स्वातंत्र्यदिनानिमित्त १५ ऑगस्ट रोजी ग्रामपंचायतीमध्ये विशेष ग्रामसभा घेणे बंधनकारक आहे. या सभेत ध्वजारोहणानंतर गावातील विकासकामे, शासकीय योजना, मागील जमा-खर्चाचा आढावा आणि गाsच्या अडीअडचणींवर चर्चा केली जाते. यात गावातील १८ वर्षांवरील सर्व नागरिकांना सहभागी होण्याचा व प्रश्न विचारण्याचा अधिकार आहे.१५ ऑगस्ट ग्रामसभेचे महत्त्व आणि विषयउत्पन्न व खर्चाचा आढावा: ग्रामपंचायतीला मिळालेला निधी आणि झालेला खर्च यावर चर्चा होते.विकास कामांना मंजुरी: नवीन रस्ते, पाणीपुरवठा, स्वच्छता व इतर विकास कामांचे प्रस्ताव मांडले जातात.शासकीय योजनांची माहिती: केंद्र व राज्य सरकारच्या नवीन योजनांची गावकऱ्यांना माहिती दिली जाते.स्थानिक समस्या: पिण्याचे पाणी, दिवाबत्ती, आरोग्य व शिक्षण यांसारख्या मूलभूत प्रश्न मांडले जातात.नागरिकांची भूमिकाग्रामसभेत जास्तीत जास्त नागरिकांनी उपस्थित राहणे आवश्यक आहे.विकास कामांचा हिशोब मागणे हा प्रत्येक नागरिकाचा अधिकार आहे.गावाच्या विकासात सक्रिय सहभाग घेऊन योग्य तो निर्णय घेण्यासाठी आवाज उठवावा.