स्टार भारत लाईव्ह एक्सप्रेस
प्रतिनिधी – शंकर शिवरकर
देऊळगाव राजा : खरीप हंगामातील पिके सध्या वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यात असताना देऊळगाव राजा तालुक्यात पावसाने ओढ दिल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढू लागली आहे. काही काही ठिकाणी रिमझिम पाऊस पडत असून याबद्दल शेतकरी असमाधानी आहे,सुरुवातीच्या पावसाच्या आधारावर पेरणी झाल्यानंतर पिकांनी उभारी घेतली; मात्र आता पिकांच्या पुढील वाढीसाठी पुरेशा ओलाव्याची गरज निर्माण झाली आहे. पावसाचा खंड आणखी वाढल्यास त्याचा परिणाम पिकांच्या वाढीवर आणि पुढील उत्पादनावर होण्याची शक्यता आहे.
तालुक्यात सोयाबीन, कपाशी आणि तूर यांसह विविध खरीप पिके घेतली जातात. पिकांची सध्याची अवस्था गावागावानुसार वेगळी असली तरी अनेक शेतकऱ्यांसाठी आता केवळ पाऊस पडणे नव्हे, तर पाऊस योग्य वेळी पडणे महत्त्वाचे ठरत आहे. पिके पूर्णपणे करपण्याची स्थिती निर्माण होण्यापूर्वी जमिनीत आवश्यक ओलावा टिकणे गरजेचे आहे.
शेतात पिके हिरवी दिसत असली तरी त्यांच्या मुळांच्या परिसरात पुरेसा ओलावा आहे का, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. वरून पिके समाधानकारक दिसत असली तरी पावसाचा खंड कायम राहिल्यास वाढ खुंटणे, पाने मलूल होणे, फुलोऱ्यावर परिणाम होणे किंवा पुढील उत्पादनक्षमतेवर ताण येण्याची शक्यता असते. त्यामुळे सध्याच्या टप्प्यावर पिकांची प्रत्यक्ष पाहणी महत्त्वाची ठरत आहे.
शेतकऱ्यांनी पेरणीपासून आतापर्यंत बियाणे, खते, कीटकनाशके, मशागत आणि मजुरीवर खर्च केला आहे. पिके ऐन वाढीच्या टप्प्यावर असताना पावसाची साथ कमी पडल्यास केलेल्या खर्चाच्या तुलनेत अपेक्षित उत्पादन मिळण्याचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या नजरा आता पुन्हा आभाळाकडे लागल्या आहेत.
शेतीला पर्यायी आधार देणाऱ्या विहिरींच्या पाणीपातळीतही अपेक्षित वाढ होत आहे का, याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. पावसाचे पाणी जमिनीत पुरेशा प्रमाणात मुरले नाही तर त्याचा परिणाम भूजल पुनर्भरणावर होऊ शकतो. त्याचप्रमाणे गावोगावी असलेले छोटे-मोठे बंधारे, शेततळी आणि इतर स्थानिक जलसाठ्यांमध्ये किती पाणी साचले आहे, यावरही पुढील काळातील पाण्याची उपलब्धता अवलंबून राहणार आहे.
यामुळे सध्याच्या परिस्थितीकडे केवळ ‘पाऊस कमी आहे’ या एका निकषातून पाहणे योग्य ठरणार नाही. पिकांच्या मुळांपर्यंत ओलावा किती आहे, विहिरींच्या पाणीपातळीत वाढ झाली आहे का, बंधारे व शेततळी किती भरली आहेत आणि पुढील पावसापर्यंत पिकांना उपलब्ध पाणी किती दिवस पुरू शकते, हे प्रश्न अधिक महत्त्वाचे ठरत आहेत.
विशेषतः पिके वाढीच्या निर्णायक अवस्थेत असताना पावसाचा खंड वाढल्यास त्याचा परिणाम पिकांच्या पुढील अवस्थांवर होऊ शकतो. त्यामुळे नुकसान स्पष्टपणे दिसून आल्यानंतर पाहणी करण्यापेक्षा सध्याच्या परिस्थितीतच कृषी विभागाने शेतशिवारातील पिकांची अवस्था आणि जमिनीतील ओलावा तपासणे आवश्यक आहे.
तालुक्यातील परिस्थिती गावनिहाय वेगळी असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पर्जन्यमानाची सरासरी किंवा एखाद्या ठिकाणी झालेल्या पावसावर संपूर्ण तालुक्याचा अंदाज बांधण्याऐवजी गावनिहाय पिकांची अवस्था, विहिरींची पाणीपातळी, बंधारे व शेततळ्यांमधील जलसाठा यांचा प्रत्यक्ष आढावा घेणे गरजेचे आहे.
आता शेतकऱ्यांना अतिवृष्टी नको, तर पिकांना आवश्यक असा वेळेवर आणि पुरेसा पाऊस हवा आहे. पुढील काळात समाधानकारक पाऊस झाल्यास जमिनीतील ओलावा वाढण्याबरोबरच स्थानिक जलसाठ्यांनाही आधार मिळू शकतो. मात्र पावसाचा खंड कायम राहिल्यास पिकांच्या वाढीवर ताण वाढण्याची शक्यता आहे.
सध्या प्रश्न पिके वाळली आहेत की नाही, एवढाच नाही; पिके वाचवण्यासाठी आवश्यक ओलावा अजून किती आहे आणि तो टिकवण्यासाठी पावसाची पुढील सर कधी मिळणार, हा आहे. त्यामुळे सिंदखेड राजा तालुक्यातील शेतकऱ्यांसाठी येणाऱ्या पावसाच्या सरी आता खरीप हंगामाच्या पुढील वाटचालीच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
