स्टार भारत लाईव्ह एक्सप्रेस
श्याम पहूरकर
शेगाव सामाजिक, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक कार्यरत असलेल्या संस्थांकडून समाजहिताच्या उपक्रमांची अपेक्षा असते. मात्र, कार्यक्रमांसाठी प्रसिद्धी देणाऱ्या पत्रकारांशीच सन्मानपूर्वक संवाद साधला जात नसेल, तर हा विरोधाभास चर्चेचा विषय ठरणे साहजिकच आहे. शेगाव शहरात भारत विकास परिषदेकडून पत्रकारांना निमंत्रण देताना अवलंबण्यात आलेल्या कथित पद्धतीवरून पत्रकार वर्तुळात तीव्र नाराजी व्यक्त होत असून, या प्रकाराचा निषेध करण्यात येत आहे. संबंधित कार्यक्रमाची निमंत्रण पत्रिका पत्रकारांच्या वैयक्तिक व्हॉट्सअॅप क्रमांकावर किंवा पत्रकारांना थेट न पाठवता, एका विशिष्ट पत्रकारामार्फत केवळ व्हॉट्सअप ग्रुपवर आल्याचा आरोप आहे. म्हणजे, निमंत्रण संबंधित पत्रकारांचे नाव अथवा वैयक्तिक साधा औपचारिक शिष्टाचार पाळला जाणे, हा मुद्दा चांगलाच जिव्हारी लागला आहे. ‘पत्रकारांना निमंत्रण केवळ औपचारिकता ?’ पत्रकारांना कार्यक्रमाचे निमंत्रण देणे ही केवळ एक औपचारिकता नसून, माध्यम प्रतिनिधींच्या कार्याचा सन्मान करण्याचा एक भाग आहे. कार्यक्रमाची माहिती समाजापर्यंत पोहोचविण्यासाठी पत्रकारांकडून वेळ, श्रम आणि संसाधने खर्च केली जातात. अशा परिस्थितीत पत्रकारांना थेट संपर्क न करता केवळ ग्रुपवर निमंत्रण पत्रिका टाकणे, हे पत्रकारांच्या प्रतिष्ठेला साजेसे आहे का, असा सवाल उपस्थित होत आहे. एका क्लिकवर ग्रुपमध्ये पत्रिका पाठविणे सोपे असले तरी पत्रकारांशी दोन शब्द सन्मानाने बोलणे इतके अवघड
संस्थेकडून अपेक्षा ! उच्चशिक्षित अधिक भारत विकास परिषद ही सामाजिक क्षेत्रात काम करणारी संस्था असल्याने तिच्याकडून समाजातील विविध घटकांशी सुसंवाद आणि सौजन्यपूर्ण व्यवहाराची अपेक्षा असते. विशेषतः उच्चशिक्षित व्यक्तींच्या माध्यमातून चालणाऱ्या संस्थेकडून पत्रकारांशी संवाद साधताना अधिक संवेदनशीलता आणि व्यावसायिक शिष्टाचार अपेक्षित असतो, अशी भावना आहे का? असा थेट प्रश्रही क्षेत्रात पत्रकारांमधून विचारला जात आहे. पत्रकारांनी व्यक्त केली आहे. पत्रकारांना कमी लेखणे, त्यांना दुय्यम वागणूक देणे किंवा प्रसिद्धीच्या वेळीच माध्यमांची आठवण काढणे, अशा कोणत्याही प्रवृतीला पत्रकारांनी पाठविण्यात बळी पडू नये, अशीही चर्चा विशेष पत्रकार वर्तुळात रंगली आहे. पत्रिकेवर एका पत्रकारामार्फत निमंत्रण नसणे पाठविण्याची पद्धत का? निमंत्रणाचा या संपूर्ण प्रकरणातील आणखी न एक चर्चेचा मुद्दा म्हणजे, पत्रकारांच्या शहरातील अनेक पत्रकारांना की थेट निमंत्रण देण्याऐवजी एका विशिष्ट पत्रकारामार्फतच निमंत्रण का पाठविण्यात आले? जर सर्व पत्रकारांना कार्यक्रमासाठी आमंत्रित करायचे होते, तर प्रत्येक पत्रकाराला स्वतंत्रपणे निमंत्रण देणे शक्य होते. आजच्या डिजिटल युगात व्हॉट्सअॅप, फोन किंवा संदेशाच्या माध्यमातून काही क्षणांत वैयक्तिक संपर्क साधता येतो. मग असा थेट संपर्क टाळून केवळ एका ग्रुपमध्ये निमंत्रण पाठविण्यामागे नेगका हेतू काय होता, असा सवाल उपस्थित झाला आहे पत्रकार म्हणजे ‘फुकटची प्रसिद्धी’ मिळविण्याचे साधन नव्हे पत्रकारांनी समाजातील विविध प्रश्न, नागरिकांच्या समस्या प्रशासनातील त्रुटी आणि चांगल्या उपक्रमांना सातत्याने प्रसिद्धी पत्रकारांमध्ये
दिली आहे. सामाजिक संस्थांचे कार्यक्रमही पत्रकारांच्या माध्यमातून सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचतात. मात्र, प्रसिद्धी हवी असताना पत्रकार हवेत आणि सन्मान देण्याची वेळ आली की त्यांना दुय्यम स्थान द्यायचे, अशी मानसिकता कुठल्याही संस्थेसाठी योग्य ठरू शकत नाही, अशी तीव्र प्रतिक्रिया पत्रकार वर्तुळातून उमटत आहे. पत्रकारांना कार्यक्रमाचे निमंत्रण देणे म्हणजे त्यांच्यावर उपकार करणे नव्हे; त्याचप्रमाणे पत्रकारांनी बातमी करणे म्हणजे कोणत्याही संस्थेवर उपकार करणेही नव्हे. दोन्ही बाजूंमध्ये परस्पर सन्मान, व्यावसायिकता आणि संवाद असणे आवश्यक आहे, अशी भूमिका पत्रकारांकडून मांडण्यात येत आहे. ‘सन्मान हवा, उपकार नको!’ शेगाव शहरातील पत्रकारांनी कोणत्याही संस्थेकडून विशेष . साधणे आणि कार्यक्रमाचे सुविधा किंवा मानपानाची अपेक्षा केलेली नाही. मात्र, किमान सन्मानाने निमंत्रण देणे, कार्यक्रमाची माहिती स्पष्टपणे देणे आणि माध्यम प्रतिनिधीशी थेट संवाद साधणे, एवढी अपेक्षा असणे गैर नाही, पत्रकारांना नावाने निमंत्रण देणे, माध्यम प्रतिनिधींशी संपर्क स्वरूप स्पष्ट करणे, हा साधा प्रकारामुळे ! शिष्टाचार आहे. तो पाळला गेला नाही तर त्यातून गैरसमज , निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. या
या निमंत्रण पद्धतीमुळे शेगावातील पत्रकारांमध्ये नाराजी वाढली असून, पत्रकारांच्या सन्मानाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. काही पत्रकारांनी अशा पद्धतीचा स्पष्ट शब्दांत निषेध व्यक्त केला असून, यापुढे पत्रकारांशी कोणत्याही सामाजिक संस्थेने दुय्यम दर्जाचा व्यवहार करू नये, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे. पत्रकारांशी मतभेद असतील तर चर्चा करता येते. एखाद्या बातमीबाबत आक्षेप असेल तर स्पष्टीकरण देता येते. पत्रकारांच्या वृत्तांकनाबाबत नाराजी असेल तर संबंधित पत्रकाराशी थेट बोलता येते. मात्र, संपर्क टाळणे आणि अप्रत्यक्ष पद्धतीने निमंत्रण देणे हा संवादाचा योग्य मार्ग नाही, असे पत्रकारांचे म्हणणे आहे. संस्थेने भूमिका स्पष्ट करावी, अशी मागणी दरम्यान, निमंत्रण देण्याची ही पद्धत जाणीवपूर्वक होती की अनवधानाने, याबाबत भारत विकास परिषदेने आपली भूमिका स्पष्ट करावी, अशी मागणी पत्रकार वर्तुळातून होत आहे. जर हा प्रकार अनवधानाने झाला असेल तर भविष्यात अशी पुनरावृत्ती होऊ नये, एवढीच अपेक्षा आहे. मात्र, जर पत्रकारांना जाणूनबुजून कमी लेखण्याचा प्रयत्न झाला असेल, तर अशा प्रवृत्तीचा ठामपणे निषेध होणे आवश्यक आहे. अस्वस्थता प्रश्न फक्त एका निमंत्रणाचा नाही;
प्रथ आहे पत्रकारांच्या प्रतिष्ठेचा ! हा संपूर्ण विषय केवळ एका कार्यक्रमाच्या निमंत्रणापुरता मर्यादित नसून, समाजातील माध्यम प्रतिनिधीकडे पाहण्याच्या दृष्टिकोनाशी संबंधित आहे, अशी चर्चा सुरू झाली आहे. पत्रकार हा समाजाचा आरसा मानला जातो. तो सत्ताधारी असो, विरोधक असो, सामाजिक संस्था असो किंवा सामान्य नागरिक-सर्वांच्या चांगल्या-वाईट बाबी समाजासमोर मांडण्याचे काम करतो. त्यामुळे पत्रकारांचा सन्मान करणे म्हणजे केवळ व्यक्तीचा सन्मान नसून मुक्त आणि जबाबदार माध्यमव्यवस्थेचा सन्मान आहे. पत्रकारांचा स्पष्ट इशारा सन्मान असेल तरच संवाद । शेगावातील पत्रकारांनी कोणत्याही संस्थेशी संघर्षाची भूमिका घेतलेली नाही. मात्र, पत्रकारांना कमी लेखणारा, दुय्यम वागणूक देणारा किंवा केवळ प्रसिद्धीपुरते माध्यमांचा वापर करणारा व्यवहार स्वीकारला जाणार नाही, असा सूर आता उमटत आहे. सामाजिक संस्था आणि पत्रकार हे समाजाच्या हितासाठी काम करणारे दोन महत्त्वाचे घटक आहेत. त्यामुळे संघर्ष नव्हे तर संवाद, अवमान नव्हे तर सन्मान आणि औपचारिकता नव्हे तर परस्पर विश्वासाची भूमिका आवश्यक आहे. शेवटी प्रश्न एकच – कार्यक्रम मोठा असो वा छोटा, संस्था मोठी असो वा लहान पत्रकारांना निमंत्रण देताना त्यांचा सन्मान राखणे एवढेही अवघड आहे का? या प्रश्नाचे उत्तर आता भारत विकास परिषदेकडूनच अपेक्षित आहे. “पत्रकारांना प्रसिद्धीच्या वेळी आठवण आणि निमंत्रणाच्या वेळी उपेक्षा – हा दुहेरी मापदंड नको; पत्रकारांना उपकार नकोत, फक्त सन्मान हवा
